اندرحکایت تعدد زوجات...
مطالبی که بیان میکنم صرفا خلاصه ایست از کتاب "نظام حقوق زن در اسلام" بخش یازدهم"تعدد زوجات" از"علامه شهید مرتضی مطهری"، بدون هیچگونه موضع گیری خاص!
امیدوارم دوستانی که این پست را می خوانند نظرات واقعی خود را راجع به تعدد زوجات و مطالب بیان شده ابراز و اظهار دارند...
تک همسری طبیعی ترین فرم زناشویی است که نقطهی مقابل آن چند همسری یا زوجیت اشتراکی است.
*اشکال چند همسری:
1- کمونیسم جنسی:بدین معنا که اختصاص در هیچ طرف وجود نداشته باشد، نه مرد به زن معینی اختصاص دارد و نه زن به مرد معینی. و این یعنی نفی زندگی خانوادگی.(گروهی از مردان یک طایفه با گروهی از زنان طایفه ی دیگر ازدواج می کرده اند.)
2- چند شوهری: به این معناست که یک زن در آن واحد بیش از یک شوهر داشته باشد. که مشکل عمده و اساسی چند شوهری اشتباه انساب است پس رابطه ی پدر و فرزند عملا نا مشخص می شود.
3- تعدد زوجات: این نوع ازدواج بر خلاف چند شوهری و کمونیسم جنسی رواج بیشتری داشته است. که هم در میان قبائل وحشی وجود داشته است و هم در میان ملل متمدن وجود دارد.
اسلام و تعدد زوجات؛
اسلام چند زنی را بر خلاف چند شوهری به کل نسخ و لغو نکرد بلکه آن را محدود و مقید کرد. از طرفی نا محدود بودن آن را از میان برد و برای آن حداکثر قائل شد( چهار همسر)، از طرفی برای آن قیودی قرار داد و به هر کس اجازه نداد که همسران متعدد اختیار کند.
از قرون وسطی از جمله تبلیغاتی که علیه اسلام می شده است این بوده که اسلام تعدد زوجات را مجاز دانسته است. و شهید مطهری این گونه پاسخ می دهد : اسلام تعدد زوجات را ابتکار نکرده است بلکه آن را محدود کرد و بر آن قیودی گذاشت. اقوامی که اسلام می آوردند، غالبا در میان خودشان این رسم وجود داشت و به خاطر اسلام مجبور بودند حدود و قیود را رعایت کنند.
علت شکست چند شوهری؛
چند شوهری نه با طبیعت زن موافق است نه با طبیعت مرد.
- از منظر مرد: هم با روحیه ی انحصار طلبی مرد مخالف است هم با اصل اطمینان پدری.(بر خلاف چند شوهری؛ چند زنی مرد، نه به مرد لطمه می زند نه به زن.)
- از منظر زن: چند شوهری هم با طبیعت زن منافات دارد هم با منافع مرد. زن در چند شوهری هرگز نمی توانسته حمایت، محبت و عواطف خالصانه یک مرد را نسبت به خود جلب کند پس چند شوهری همچون روسپی گری مورد تنفر زن بوده است. چند زنی برای مرد می توانسته یک امتیاز شمرده شود؛ اما چند شوهری هیچ وقت برای زن امتیاز نبوده است.زیرا مرد طالب شخص است و زن طالب مرد و فداکاری های او.
*خانم منوچهریان در کتاب انتقاد بر قوانین اسلامی و مدنی ایران بیان می دارند:
چون مرد یکی است و زن یکی، باید حقوق برابر داشته باشند. چرا مرد بتواند از حقوق چند زنی بهره مند شود و زن نتواند از حق چند شوهری استفاده کند؟
*پاسخ شهید مطهری: تعدد زوجات جزء حقوق زن است و چند شوهری نه جزء حقوق زن است نه جزء حقوق مرد. و چند شوهری هم بر خلاف مصالح مرد است،هم بر خلاف منافع زن. چند شوهری به نفع زن نبوده است که حقی از او سلب شده باشد. قانون تعدد زوجات در اسلام به منظور احیاء و احقاق حق زن وضع شده است.
علل تاریخی تعدد زوجات:
هوسرانی و تسلط بی چون و چرای مرد به تنهایی برای پیدایش چند زنی کافی نیست.
1- عوامل جغرافیایی؛ منتسکیو و گوستاولوبون معتقدند آب و هوای مشرق زمین علت رسم تعدد زوجات بوده است. زن زودتر بالغ می شود و زودتر پیر می شود پس مرد به زن دوم و سوم احتیاج پیدا می کند. مرد مشرق زمین از لحاظ نیروی جنسی طوریست که یک زن نمی تواند او را ارضاء کند.
شهید مطهری این توجیه را قبول ندارد. به علاوه اگر زود پیر شدن زن و غلیان نیروی نیروی جنسی مرد عامل این کار است، چرا مردم مشرق زمین راه مردم مغرب زمین(معشوقه بازی) را پی نگرفته اند؟
2- عادت ماهانه؛اشخاصی همچون ویل دورانت؛ بیماری ماهانه زن ، عدم آمادگی زن برای تمتع مرد، خستگی زن از فرزند زاییدن، میل زن به کناره گیری از زندگی زناشویی و رسیدگی به پرورش فرزندان را منشاء تعدد زوجات می دانند.
شهید مطهری بیان می دارد؛ این عوامل هر زمان دخالت داشته اند که مرد آزادی کامل در هوس بازی نداشته است.
3- عامل اقتصادی؛ برخی نیز معتقدند زن و فرزند زیاد به نفع مرد بوده است، از نظر کار کشیدن و فروختن فرزند به عنوان برده.
شهید مطهری در پاسخ می گویند معمولا در تاریخ پادشاهان، امیران، سرداران، روحانیون و بازرگانان که وضع مالی خوبی داشته اند به تعدد زوجات روی می آورده اند.
4- عامل عدد و عشیره
5- فزونی عدد زنان بر مردان
استاد مطهری معتقد است در میان علل بیان شده، یک علت وجود دارد که اگر فرض کنیم در دنیای گذشته وجود داشته و یا در دنیای امروز وجود دارد، بیش از آن است که فقط مجوز تعدد زوجات برای مرد یا اجتماع محسوب گردد. بلکه حقی است از جانب زن و موجب تکلیفی است بر عهده مرد و آن علت؛ فزونی زن بر مرد است.
اگر فرض کنیم که تعداد زنان آماده به ازدواج از مردان آماده به ازدواج بیشتر باشد به طوری که اگر تک همسری تنها شیوه ی قانونی ازدواج باشد، گروهی از زنان بی شوهر از تشکیل خانواده محروم می شوند. چند زنی به عنوان حقی برای زنان محروم و تکلیفی بر عهده ی مردان و زنان متاهل محسوب می شود.
* علل فزونی زنان بر مردان:
- در جنگ ها تلفات جنس مرد از جنس زن بیشتر است.
- زنان نسبت به مردان در برابر بیماری ها مقاوم تر هستند.
* حق زن در چند همسری:
شهید مطهری: حق تاهل یکی از طبیعی ترین حقوق بشری است.
حق تاهل برای مرد یعنی حق اشباع غریزه، حق همسر و حق فرزند قانونی داشتن. حق تاهل برای زن –علاوه بر اینها- یعنی حق حامی و سرپرست داشتن،حق پشتوانهی عاطفی داشتن.
پس دو مقدمه ثابت میشود: یک؛ فزونی نسبی عدد زنان بر عدد مردان. دو؛ حق تأهل یک حق طبیعی بشری است.
شهید مطهری بیان می دارد:
"بر عهدهی زنان روشن بین مسلمان است که شخصیت واقعی خود را بازیابند و به نام حمایت از حقوق زن، به نام حمایت از اخلاق و به نام حمایت از نسل بشر، به نام حمایت از طبیعی ترین حقوق بشر به کمیسیون حقوق بشر در سازمان ملل پیشنهاد دهند که تعدد زوجات را در همان شرایط منطقی که اسلام گفته، به عنوان حقی از حقوق بشر به رسمیت بشناسد. و از این راه بزرگترین خدمت را به جنس زن و اخلاق بنماید. صرف اینکه یک فرمول از شرق آمده و غرب باید از شرق پیروی کند، گناه محسوب نمیشود."
اسلام و تعدد زوجات:
یک نفر مرد واجد شرایط مالی و اخلاقی و جسمی بیش از یک زن را تکفل کند. زن دوم را همسر قانونی و شرعی خود قرار دهد، میان او و همسر اولش و همچنین میان فرزندان زن دوم و اولش هیچ گونه تفاوت و تبعیضی قائل نشود. زن اول تحت عنوان یک وظیفهی اجتماعی نسبت به خواهر خودش از حق خود بگذرد و فداکاری کند و این نوع اشتراک و سوسیالیزم را که ضروری ترین نوع سوسیالیزم است بپذیرد.
*ایراد چند همسری از منظر حقوقی:
عدهای قائل به این نظر هستند که به موجب عقد ازدواج هریک از زوجین به دیگری تعلق می گیرد، پس هر کدام منافع زناشویی طرف مقابل خود را به موجب عقد ازدواج مالک می شود پس در تعدد زوجات زن اول ذیحق است و معامله ی مرد با زن دوم اگر بدون اجازه ی زن اول باشد، فضولی است.
شهید مطهری: این ایراد مبتنی بر این است که طبیعت حقوقی ازدواج را مبادله منافع بدانیم. که خود این مسئله اشتباه است.
مثلأ اگر زن عقیم باشد یا به سن یائسگی رسیده باشد و مرد نیازمند فرزند باشد؛ در این مورد حق زن مانع تعدد زوجات نمی شود. تعدد زوجات یک نوع تکلیف و واجب کفایی است.
کسانی که مدعی هستند حق و عدالت ایجاب می کند که تعدد زوجات با اجازهی همسر قبلی باشد فقط از زاویه ی تنوع طلبی مرد مطلب را نگریسته اند و به ضرورت های فردی و اجتماعی توجهی نداشته اند.
اسلام برای چند همسری حدود قائل شد(چهار زن) و بر تعدد زوجات قید عدالت زد. اسلام عدالت را شرط کرد و اجازه نداد تبعیضی میان زنان و فرزندان آنها صورت بگیرد. "(نسأ / 3) اگر بیم دارید عدالت را رعایت نکنید پس به یکی اکتفاء کنید. "
شهید مطهری: کماند کسانی که شرط عدالت را رعایت کنند.
*مرد امروز و تعدد زوجات:
مرد امروز از تعدد زوجات روگردان است. نه به خاطر اینکه می خواهد به همسر خود وفا دار باشد و به یک زن قناعت کند. بلکه حس تنوع طلبی خود را از طریق گناه فراهم کرده است. مرد امروز از تعدد زوجات که برایش تعهد و تکلیف ایجاد میکند متنفر است.
گرداورنده: سارا جلیلوند
این وبلاگ ارگان رسمی انجمن علمی حقوقی دادنامه است.اما کلیه مطالب نظرات شخصی نویسندگان است مگر نوشته ای که به طور رسمی نویسنده آن انجمن معرفی می شود.هیـــــئت موســــــــــــس این انجمن همگی از دانشجویان رشته حقوق دانشــــگاه شهید بهشتی هستند.